Category Archives: Stres

  • 1

Konsekwencje stresu w pracy zawodowej

Nadmierne i przedłużające się działanie stresu zawodowego może prowadzić do różnego rodzaju następstw w funkcjonowaniu pracownika, z których za najistotniejsze można uznać :

  • zmiany w stanie zdrowia – dolegliwości, zaburzenia i choroby somatyczne;
  • zmiany w sferze emocjonalno-poznawczej – wzrost napięcia psychicznego, lęk, irytacja, obniżone samopoczucie, stany depresyjne, skłonności do hipochondrii, osłabienie kontroli emocji, zaniżona samoocena, poczucie bezradności i beznadziejności, itp.;
  • pozostałe zmiany w zachowaniach, wyrażające się obniżeniem wydajności w pracy – rezygnacja z wytyczonych celów, podatność na wypadki przy pracy, wzrost skłonności do zachowań agresywnych i przemocy, zapowiadanie prób samobójczych, nadużywanie alkoholu, używanie narkotyków, zwiększona absencja w pracy, przyjmowanie postawy cynicznej wobec współpracowników i klientów, czy wreszcie, odmowa pełnienia obowiązków służbowych.

Można więc stwierdzić, iż stres działający na pracowników, ma również istotny wpływ na funkcjonowanie organizacji i jej postrzeganie przez otoczenie firmy, w tym w szczególności przez konkurujących z przedsiębiorstwem „uczestników rynku” w określonej branży.

Jeśli stresu doświadcza duża część pracowników to skutki jego działania zamykają pętlę ujemnego sprzężenia zwrotnego w układzie pracownicy – przedsiębiorstwo . Można zatem zauważyć swoista zależność: im więcej stresu w przedsiębiorstwie, tym gorsze wyniki i większy ubytek w wizerunku firmy.

Poniższy rysunek pokazuje negatywne skutki stresu i ich wpływ na funkcjonowanie pracownika oraz przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej.

art4

Źródło: H. Batorski, Czy warto zainteresować się problemem stresu w pracy?, Strona internetowa Okręgowego Inspektoratu Pracy w Gdańsku: http://www.gdansk.oip.pl

Należy również zauważyć, że różnego rodzaju następstwa stresu są efektem nie tylko samego stresu, chociaż ma on zasadnicze znaczenie, ale również stosowanych form radzenia sobie z nim. Mamy zatem dwie drogi oddziaływania :

  • bezpośrednią: stres – następstwa ;
  • pośrednią: stres – radzenie sobie – następstwa.

W literaturze można znaleźć różne klasyfikacje następstw stresu, jednak najbardziej rozpowszechniony jest podział na następstwa wczesne – krótkofalowe i późne –długofalowe .

Bibliografia:

  1. N. Ogińska-Bulik, Stres zawodowy w zawodach usług społecznych. Źródła-Konsekwencje-Zapobieganie. Wydawnictwo Difin, Warszawa 2006.
  2. H. Batarowski, Analiza potencjalnych czynników, wywołujących stres u pracowników, Materiały Prewencyjne Okręgowej Inspekcji Pracy w Gdańsku, strona internetowa: http://www.gdansk.oip.pl,

  • -

Wpływ stresu na funkcjonowanie organizacji

art7Jeżeli duża liczba pracowników odczuwa stres w pracy bądź jego skutki, problem staje się istotny z punktu widzenia organizacji. Wysuwane są sugestie, że jeśli około 40% pracowników w danej grupie ma do czynienia z problemami związanymi ze stresem, wówczas można stwierdzić, że zdrowie organizacji jest w jakimś sensie upośledzone .

Może to powodować wiele zaburzeń w funkcjonowaniu firmy, przejawiających się w nieefektywnej, a nawet wrogiej komunikacji, wadliwym podziale obowiązków, złej atmosferze w pracy, czy obniżonej wydajności. Przyczynia się to również do wzrostu kosztów działania przedsiębiorstwa. Straty, jakie ponosi firma na skutek nadmiernego działania stresu związane są głównie z :

  • dużą fluktuacją kadr – wiąże się to z koniecznością przekwalifikowania osób już zatrudnionych lub przeprowadzania nowych rekrutacji;
  • zwiększoną liczbą absencji pracowników – jak ocenia Europejska Komisja do spraw Zatrudnienia i Problemów Społecznych – 50 do 60 % nieprzepracowanych dniówek w krajach Unii ma związek ze stresem;
  • wzrostem liczby wypadków w miejscu pracy – ocenia się, że stres może być przyczyną większości wypadków przy pracy, ponieważ zwiększa prawdopodobieństwo popełnienia błędów i powoduje nieprzestrzeganie przez pracowników zasad bezpiecznej pracy;
  • zmniejszoną wydajnością – pracownicy, znajdujący się pod wpływem silnego stresu wykonują pracę mniej efektywnie zarówno pod względem ilościowym, jak i jakościowym.

Jak twierdzi Michał Gólcz przedstawiciel PIP, chroniczny i nie zmniejszany stres w pracy jest przyczyną strat i powodem zwiększenia kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa, np.: na skutek błędnych decyzji zarządu firmy, obniżenia jakości i wydajności pracy pracowników, nie zrealizowanych zleceń, utraconych klientów. Wysokie są także koszty wypadków przy pracy, zniszczonego w ich następstwie sprzętu i wyposażenia oraz zastępstw pracowników przebywających na zwolnieniach lekarskich, czy też ewentualnych odszkodowań jakie trzeba będzie wypłacić poszkodowanym. Kolejne wydatki firmy to koszty odpraw, naboru, szkoleń i przygotowania zawodowego nowych pracowników lub kierowników zatrudnianych na miejsce tych, którzy odeszli. Nadmierny stres w miejscu pracy jest więc pośrednią przyczyną kłopotów finansowych i organizacyjnych pracodawcy. Kłopoty te mogą przekładać się zarówno na wizerunek, jak i pozycję firmy na rynku .

Próbując ograniczać koszty działalności przedsiębiorstwa w pierwszej kolejności należy więc, wprowadzić działania zmniejszające stres w miejscu pracy. Taka strategia na pewno w znacznym stopniu przyczyni się do osiągnięcia zamierzonych celów i uzyskania przewagi konkurencyjnej.

 

Bibliografia:

  1. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006.
  2. E. Beck, A. Orlińska-Gondor, Stres jako kategoria jednostkowa i organizacyjna,[w:]Nowe tendencje i wyzwania w zarządzaniu personelem red. L. Zbiegień –Maciąg, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2006.
  3. M. Gólcz, Stres w pracy. Poradnik dla pracodawcy, Wydawnictwo Głównego Inspektoratu PIP, Warszawa 2009.

  • -

Stres a wypadki przy pracy

Z ocen Eurostatu i Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia wynika, iż stres związany z pracą zawodową to jeden z czynników powodujących 5 mln wypadków przy pracy (następstwem każdego z nich jest co najmniej trzydniowa absencja) .

Wykazanie przyczyny między stresem a zaistniałym wypadkiem nie jest sprawą prostą. Wypadek przy pracy zgodnie z ustawą wypadkową występuje, jeśli zostaną spełnione jednocześnie 3 warunki:

  • Zdarzenie musi wystąpić nagle – według interpretacji prezentowanej w orzecznictwie oznacza to, że działanie czynnika zewnętrznego wystąpiło w krótkim czasie, co nie znaczy, że musiało być jednorazowe. Nie można uznać za nagłe zdarzeń, które występują np. w ciągu kilku dni. Istnieje pogląd, że zdarzenie nagłe nie powinno przekroczyć jednej dniówki. Skutki nie muszą jednak ujawnić się natychmiast.
  • musi być wywołane przyczyną zewnętrzną – która pochodzi z poza organizmu pokrzywdzonego i jest w stanie w zaistniałych okolicznościach przyczynić się do wypadku, w tym też doprowadzić do nagłego pogorszenia stanu zdrowia osoby posiadającej samoistne schorzenia. W przypadku występowania kilku szkodliwych czynników zewnętrznych istotnym jest wykazanie, który z czynników przyczynił się bezpośrednio do zdarzenia. Ważne jest stwierdzenie, czy bez wystąpienia konkretnego czynnika doszłoby do wypadku. Jak wskazuje niżej zacytowane orzecznictwo (wyrok z dnia 11 lutego 1999 r., II UKN 472/98), stres może zostać zakwalifikowany jako przyczyna wypadku przy pracy: „(…) stres psychiczny wywołany nieporozumieniem z przełożonym pracownika może być – zależnie od źródeł i przebiegu konfliktu – kwalifikowany jako zewnętrzna współprzyczyna udaru mózgu, gdy przełożony niewłaściwie czyni użytek z kompetencji do wydawania podwładnym poleceń dotyczących pracy” . Nie zawsze jednak stres może być uznany za przyczynę wypadku przy pracy, zwłaszcza na stanowiskach kierowniczych, ściśle związanych ze zwiększoną ilością sytuacji stresowych – wyrok z 22 czerwca 1986 r., II URN 166/86 (PiZS 1988 nr 7 s. 63) „stres psychiczny związany z wykonywaniem obowiązków pracowniczych mieszczących się w granicach normy, którą przeciętnie organizm ludzki jest w stanie znieść bez istotnego uszczerbku dla zdrowia, nie jest przyczyną zewnętrzną w rozumieniu art. 6 ustawy wypadkowej”
  • musi powodować uraz lub śmierć w związku z pracą:
  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych,
  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności
  • na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia,
  • w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy, w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Według raportu „Sprawozdanie GIP z działalności PIP w 2008 r.”, wzrasta liczba wypadków spowodowanych stresem. Coraz częściej czynnik ludzki – związany z relacjami pomiędzy pracodawcą (kierownikiem) a pracownikiem, a także między pracownikami i rzutujący na sferę ogólnej organizacji pracy oraz organizacji stanowisk pracy – może być źródłem poważnych obciążeń psychicznych, skutkujących tragicznymi błędami podczas wykonywania pracy , w następstwie czego może dojść do wypadku. Pracownik pod wpływem silnego stresu zawodowego przestaje zważać na zasady bezpiecznej pracy, oraz nie reaguje na polecenia przełożonych w tym zakresie.

Obciążenie psychiczne jest bardzo często elementem decydującym o zaistnieniu i przebiegu wypadku przy pracy. Wiele źródeł podaje, że stres w pracy jest przyczyną od 60 do 80 % wypadków przy pracy .

Przykładowy procentowy rozkład wydarzeń powodujących wypadek przy pracy wśród wypadków śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych zarejestrowanych przez PIP w 2005 r. pokazuje poniższy rysunek:

art6

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych PIP za 2005 r.

Wszystko to potwierdza tezę, iż stres jest jednym z istotnych czynników powodujących wypadki przy pracy.

Bibliografia:

  1. Panowanie nad stresem, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2005.
  2. K. Kmiecik-Baran, Stres w miejscu pracy: epidemiologia, stresory, wskaźniki, pomiar i zapobieganie, [w:] Przedstawienie powiązań między przeciwdziałaniu stresowi związanemu z pracą, a korzyściami gospodarczymi i socjalnymi dla firm i pracowników – wymiana dobrych praktyk, Materiały z konferencji międzynarodowej Warszawa, 14.06.2007 r., Wydawnictwo Komisji Krajowej NSZZ’Solidarność” .
  3. Strona internetowa: http://pracosfera.com/Stres-a-wypadek-przy-pracy.php,
  4. H. Batarowski, Czy warto zainteresować się problemem stresu w pracy?, Materiały Prewencyjne Okręgowej Inspekcji Pracy w Gdańsku, strona internetowa: http://www.gdansk.oip.pl, .

  • -

Implikacje zdrowotne stresu

Warto pamiętać o tym, że nie każdy stres jest szkodliwy dla człowieka. Może być on też pozytywną siłą motywującą, poprawiającą zdrowie i jakość życia. Mamy wtedy do czynienia ze stresem konstruktywnym, pozytywnym, tzw. „eustresem” . Jego przeciwieństwem jest stres destruktywny, określany pojęciem „dystresu”. Wpływ stresu na zdrowie, zilustrowany na poniższym rysunku pokazuje, że wraz ze wzrostem poziomu stresu poprawia się samopoczucie i zdrowie człowieka, jednakże tylko do pewnego poziomu. Poziom ten jest wyznaczony przez punkt maksymalnej tolerancji stresu ze względu na osiągane korzyści. Po jego przekroczeniu stres staje się szkodliwy i zagraża zdrowiu a nawet życiu .

art5

Najpoważniejszym zaobserwowanym dotychczas skutkiem przeciążenia zawodowego jest zjawisko karoshi. Jest to nagłe wystąpienie choroby zagrażającej życiu (najczęściej zawału lub udaru mózgu) wskutek przeciążenia organizmu, zwykle u pracowników młodych, zdrowych, nie odczuwających wcześniej żadnych dolegliwości.

Stres może zwiększyć ryzyko pojawienia się zaburzeń w stanie zdrowia w sposób pośredni i bezpośredni. Zmiany pośrednie występują poprzez zachowanie niekorzystne dla zdrowia, takie jak wzmożone palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, czy branie narkotyków, które często są reakcją na nadmierny stres. Natomiast zmiany bezpośrednie są wynikiem procesów fizjologicznych zachodzących w organizmie człowieka w odpowiedzi na działanie stresorów .

Współczesne badania dotyczące fizjologicznych oraz fizycznych korelatów stresu rozpoczęły się w latach 20. i 30. XX-wieku od prac Cannona i Selye. Od tego czasu ukazało się wiele publikacji na ten temat .

Szczególnie często analizowane są powiązania stresu z następującymi zaburzeniami :

  • chorobami sercowo-naczyniowymi: chorobą wieńcową, zawałami serca czy nadciśnieniem;
  • zaburzeniami układu trawiennego: wrzody trawienne;
  • dolegliwościami mięśniowo-szkieletowymi: wzrostem napięcia mięśni prążkowanych;
  • zmniejszeniem odporności układu immunologicznego, zwiększającymi prawdopodobieństwo pojawienia się najróżniejszych chorób o charakterze wirusowym i bakteryjnym, a nawet nowotworowych.

Duża część zgromadzonych danych dotyczy reakcji fizjologicznych osób poddanych działaniu stresorów w warunkach laboratoryjnych. Adrenalinę i kortyzol nazwano hormonami stresu, ponieważ w badaniach laboratoryjnych stwierdzono, że u mężczyzn poziom obu hormonów rośnie w reakcji na stres. Jeśli zachodzi to często, może – w perspektywie długoterminowej – wywołać negatywne skutki zdrowotne, szczególnie związane z układem sercowo-naczyniowym, częściowo poprzez oddziaływanie tych hormonów na ciśnienie krwi i poziom cholesterolu we krwi .

Pracujący w warunkach szczególnie dużego obciążenia psychicznego 5-6 razy częściej mają nadciśnienie tętnicze niż pracownicy mniej obciążeni. Nadciśnienie tętnicze występuje w Polsce u około 30% dorosłych mężczyzn i jest ono czynnikiem ryzyka wielu groźnych chorób związany z układem krążenia np.: choroby niedokrwiennej serca (CHD), udaru mózgu, przerostu mięśnia sercowego i w dalszym przebiegu choroby – niewydolności serca. Badania epidemiologiczne z ostatnich 20 lat wykazały, że schorzenia układu krążenia stanowią najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce .

Stres psychologiczny może powodować niedokrwienie mięśnia sercowego, co jest szczególnie niebezpieczne u pacjentów z chorobą CHD, gdyż często ma to miejsce, bez wystąpienia typowego bólu w klatce piersiowej. Zwraca się uwagę na związek między niedokrwieniem mięśnia sercowego a czynnikami psychospołecznymi, takimi jak depresja, niepokój, gniew, izolacja społeczna.

Do pogłębienia skutków oddziaływania niekorzystnych warunków psychospołecznych przyczynia się zwiększona reaktywność emocjonalna i wysoka reaktywność sercowo-naczyniowa na stres. Częste występowanie takich cech wykazano u ludzi chorych na nadciśnienie tętnicze.

U podłoża niekorzystnego wpływu stresu na rozwój chorób układu krążenia leży przede wszystkim zwiększenie aktywności współczulnego układu nerwowego, powodującego przyspieszenie czynności serca i zwiększenie siły skurczu serca, prowadzące do zwiększonego zapotrzebowania serca na tlen.

Stres często powoduje też zwiększony apetyt, przyczyniając się w ten sposób do rozwoju otyłości i pogłębienia zaburzeń lipidowych i w konsekwencji miażdżycy, a także cukrzycy .

Do niedawna panował pogląd, że istnieje zależność między zachorowalnością na wrzody żołądka i dwunastnicy a stresem związanym z pracą zawodową. Teoria ta nie znalazła ostatecznie potwierdzenia, trzeba jednak zauważyć, iż istnieje wiele analogicznych symptomów występujących w innych typach zaburzeń żołądkowych, które nie dają objawów w postaci wrzodów, ale są wywołane stresem związanym z pracą zawodową. Ten rodzaj stresu prowadzi często do zespołu nadwrażliwości jelita grubego, objawiającego się m.in. bolesnymi skurczami jelita .

Dolegliwości mięśniowo-szkieletowe są jednym z najczęstszych i najpoważniejszych problemów zdrowotnych związanych z pracą. Ryzyko ich wystąpienia zależy od wielu współwystępujących w środowisku pracy czynników. Stwierdzono, że nie tylko czynniki fizyczne środowiska pracy i jej charakter (np. rodzaj pracy, powtarzalność ruchów, itp.), ale także styl życia oraz psychospołeczne warunki pracy mają istotny wpływ na powstawanie i natężenie tych dolegliwości. Badania prowadzone w odniesieniu do tych ostatnich czynników odwołują się najczęściej do takich psychospołecznych warunków pracy, jak wymagania, kontrola i wsparcie, czyli podstawowych wymiarów modelu stresu w pracy, opracowanego przez Roberta Karaska . Według M. Widerszal-Bazyl, te właśnie cechy pracy wywołują stres psychiczny, objawiający się m.in. wzmożonym napięciem mięśni. Długie utrzymywanie się takiego napięcia może doprowadzić do trwałych dysfunkcji w tym obrębie. Takie czynniki stresu jak: nadmiar obowiązków i presja czasu mogą być związane z wydatkowaniem większej ilości energii lub też pozbawieniem koniecznego odpoczynku, a to prowadzi do obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego .

Wyniki wielu badań, wskazują na związek między doświadczaniem stresu w pracy i zmianami w funkcjonowaniu układu odpornościowego, zarówno na poziomie komórkowym, jak i humoralnym . Badani uczonych norweskich, potwierdzają związek między odczuwaniem stresu w pracy i aktywnością układu odpornościowego. Są to między innymi badania z udziałem: nurków przybrzeżnych, oficerów pełniących służbę na łodziach podwodnych, pielęgniarek, nauczycieli szkół podstawowych oraz pracowników zmianowych w przemyśle przetwórczym.

Jak pokazują wyniki badań na zwierzętach – bodźce pochodzące ze środowiska (stresory) mogą wpływać na skuteczność układu odpornościowego i w pewnych warunkach obniżać jego zdolność do obrony zarówno przed chorobotwórczymi czynnikami zewnętrznymi, jak i przed wzrostem guzów. Wiele spośród tych dowodów przytaczano w przeglądach dotyczących udziału czynników psychospołecznych i procesów psychofizjologicznych w zachorowaniach na raka .

Inną grupę zdrowotnych następstw stresu zawodowego stanowią zaburzenia zachowania łączone z zaburzeniami adaptacyjnymi, zaburzeniami ostrego stresu oraz zespołem stresu pourazowego . U wielu osób stres związany z pracą zawodową powoduje wzmożony niepokój i nadpobudliwość. Pracowników mających skłonności do zaburzeń nastroju może dotknąć kliniczna depresja. Ponadto, na skutek silnego dystresu mogą pojawić się takie objawy psychiczne jak: reakcje lękowe, stany maniakalne, bezsenność, nasilenie objawów schizofrenii .

Bibliografia:

  1. N. Ogińska-Bulik, Z. Juczyński, Osobowość, stres a zdrowie, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2008.
  2. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006.
  3. M.Widerszal-Bazyl, Stres psychospołeczny w pracy – pojęcie, źródła i konsekwencje, różnice indywidualne, prewencja, w: D. Koradecka (red), Nauka o pracy – bezpieczeństwo, higiena ergonomia, CIOP, Warszawa 2000, t. 5.
  4. K. Nazar i inni, Stres w pracy zawodowej a zagrożenia stanu zdrowia osób z przewlekłymi chorobami układu krążenia i przemiany materii, „Bezpieczeństwo pracy” 2001, Nr 3.
  5. K. Kmiecik-Baran, Stres w miejscu pracy: epidemiologia, stresory, wskaźniki, pomiar i zapobieganie, [w:] Przedstawienie powiązań między przeciwdziałaniu stresowi związanemu z pracą, a korzyściami gospodarczymi i socjalnymi dla firm i pracowników – wymiana dobrych praktyk, Materiały z konferencji międzynarodowej Warszawa, 14.06.2007 r., Wydawnictwo Komisji Krajowej NSZZ’Solidarność” .
  6. J. Bugajska, D. Żołnierczyk-Zreda, K. Hildt-Ciupińska, Profilaktyka dolegliwości mięśniowo-szkieletowych w kontekście psychospołecznych aspektów pracy, „Bezpieczeństwo Pracy” 2011, Nr 4,
  7. M. Widerszal-Bazyl Ryzyko psychospołeczne w miejscu pracy i jego ograniczanie, w: D. Koradecka (red.): Bezpieczeństwo i higiena pracy. CIOP-PIB, Warszawa, 2008.
  8. W. Łosiak, Psychologia stresu , Wydawnictwa akademickie i profesjonalne, Warszawa 2008.

  • -

Grupy pracownicze szczególnie narażone na stres

stresWłaściwie przedstawiciel każdego zawodu może i zwykle jest narażony na stres. Zjawisko to wiąże się z odpowiedzialnością, nowymi wyzwaniami, próbami sprostania obowiązkom oraz z codziennego kontaktu z ludźmi.

Jak podaje Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, psychospołeczne problemy zdrowotne występują najczęściej w sektorach „edukacji”, „służby zdrowia i pomocy społecznej”, „służb mundurowych” oraz „transportu i komunikacji”. Wyniki niektórych badań wskazują, że grupą zawodową najbardziej dotkniętą stresem w pracy jest grupa „pracodawców, urzędników wyższego szczebla i kierowników” oraz grupa „specjalistów”. Na podstawie innej klasyfikacji zawodów stwierdzono, że psychospołeczne problemy zdrowotne w największym stopniu dotyczą wysoko wykwalifikowanych pracowników fizycznych, np. wykwalifikowanych robotników rolnych .

Amerykański portal CareerCast przeanalizował 200 różnych zawodów . Oceniano 21 elementów decydujących o stresie, takich jak presję czasu, konieczną precyzję, zagrożenie życia, konieczność spotykania się z ludźmi oraz liczbę przepracowanych godzin. Okazało się, że najbardziej stresującą profesję mają strażacy. Na dalszych miejscach znaleźli się menedżerowie wysokiego szczebla, taksówkarze, chirurdzy i policjanci, piloci samolotów pasażerskich, oficerowie drogówki, specjaliści PR i pracownicy agencji reklamowej.

Jak wynika z badań przeprowadzonych przez OBOP, najbardziej zestresowanymi pracownikami w Polsce są lekarze . Zaraz za nimi uplasowali się nauczyciele oraz policjanci. Według ankietowanych do stresujących zawodów należą też pilot samolotu, kierowca zawodowy (taksówkarz, prowadzący ciężarówki), strażak, górnik i saper.

Za najbardziej zestresowanych pracowników uznano również prawników, maklerów giełdowych, dziennikarzy, a także szefa zespołu pracowników – nie wskazywano jednak branży.

Nie ma wyczerpujących badań pozwalających jednoznacznie stwierdzić, który zawód jest najbardziej stresujący. Trudno jest podać najbardziej zestresowaną grupę pracowników. To, jak pracownicy reagują na stres, zależy od ich indywidualnych predyspozycji, tego, gdzie przebiega granica, do której radzą sobie ze stresem, a po przekroczeniu której, stają się bezradni i zapadają na choroby. Biorąc pod uwagę cytowane wyżej badania, można stwierdzić, iż będą to zawody wymagające ciągłego podejmowania decyzji, a więc np. menadżerowie wysokiego szczebla, maklerzy giełdowi, lekarze. Druga grupa to pracownicy zmuszeni do ciągłych kontaktów z innymi ludźmi, np. nauczyciele, pielęgniarki, pracownicy socjalni, psychologowie czy pedagodzy, dla których stresująca może być świadomość konieczności pomagania innym. Trzecia grupa to służby mundurowe: policja, wojsko, straż pożarna, zawody które w codziennej pracy narażone są na doświadczenia traumatyczne. Czwartą grupę stanowią górnicy oraz osoby związane z sektorem budowlanym, gdzie ryzyko wypadku jest bardzo duże, a także osoby, od których zależy bezpieczeństwo publiczne (piloci, kontrolerzy ruchu lotniczego, kierowcy zawodowi, maszyniści kolejowi itp.)

Należy zauważyć, iż bez względu na branżę, w każdej organizacji istnieją grupy szczególnie narażone na stres, a są to :

  • pracownicy młodzi lub/i pracujący krótko, nieposiadający doświadczenia zawodowego (gdzie stresorami są nie tylko nowe wyzwania, ale również nowe środowisko pracy),
  • pracownicy starsi nie zawsze radzący sobie z technicznymi nowinkami, nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi. Badania pokazują, że problem tkwi często w samych seniorach. Doświadczenie wielu pracodawców wskazuje bowiem, iż przyuczeni do nowych rozwiązań starsi pracownicy radzą sobie nie gorzej od młodszych kolegów,
  • pracownicy przejawiający cechy osobowościowe szczególnej wrażliwości,
  • pracownicy mający niedostateczne kwalifikacje, umiejętności w stosunku do stawianych im wymagań,
  • pracownicy mający kłopoty w życiu prywatnym osoby szczególnie ambitne, narażone na zespół wypalenia zawodowego,
  • pracownicy obarczeni dużą odpowiedzialnością (np. za życie innych).

 

Bibliografia:

  1. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy. Przegląd 1 – Nowe rodzaje ryzyka zawodowego w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w pracy.
  2. Strona internetowa amerykańskiego portalu CareerCast, http://www.careercast.com/
  3. C. Werner, Przestań się denerwować! Stres w miejscu pracy, , Strona internetowa: wydawnictwa: „Praca i Zdrowie” http://www.pracaizdrowie.com.pl

  • -

Teoretyczne podstawy i specyfika stresu organizacyjnego

Stres jest obecny w naszym życiu niemal każdego dnia. W każdym aspekcie życia, szczególnie w czasach postępującej konkurencji, rosnącej ilości informacji, coraz większej presji na osiąganie sukcesów w pracy, człowiek często bywa narażony na sytuacje napięcia i przeciążeń. Należy zatem odpowiedzieć na pytanie: co to jest stres?

Definicji stresu nie można postrzegać wyłącznie jako problem semantyczny – grę słów. Istotne jest, aby istniała zgoda co do jego natury, przynajmniej na poziomie ogólnym. Brak takiej zgody może poważnie zaszkodzić badaniom nad stresem i opracowaniu skutecznych strategii zarządzania nim. Autorzy kilku rożnych przeglądów literatury na temat stresu stwierdzili, że istnieją trzy, częściowo pokrywające się, podejścia do jego definiowania i badania. Zgodnie z pierwszym podejściem stres określa się jako awersyjną lub szkodliwą właściwość środowiska, a w badaniach traktuje się go jako zmienną niezależną – środowiskową przyczynę złego stanu zdrowia . Jest to tzw. podejście inżynieryjne. Zwolennicy drugiego podejścia, tzw. fizjologicznego, stres definiują jako łączne skutki fizjologiczne szerokiego wachlarza bodźców awersyjnych i szkodliwych . Stres traktuje się jako szczególną reakcję fizjologiczną na zagrażające lub szkodliwe środowisko. Zgodnie z trzecim podejściem stres jest definiowany jako dynamiczna interakcja między człowiekiem a środowiskiem pracy . To ostatnie podejście nazwano podejściem psychologicznym.

Stres psychologiczny różni się od stresu fizjologicznego ze względu na złożony charakter przyczyn. Ponadto każde z pojęć odnosi się do innego poziomu funkcjonowania człowieka. Należy też zauważyć, iż oba te zjawiska są ze sobą ściśle powiązane , mają także wspólną podstawę w procesach nerwowych i hormonalnych. Choroba, głód, uczucie zimna, pragnienie (stres fizjologiczny), związane są z pojawieniem się silnych emocji, które wywierają wpływ na przebieg innych procesów psychicznych. Odwrotnie, silny lęk np. przed rozmową z pracodawcą, może powodować zaburzenia procesów fizjologicznych (bóle głowy, torsje, wzrost ciśnienia krwi, bezsenność itp. ).

Obecnie coraz powszechniej stres definiuje się jako sytuację, w której wymagania zewnętrzne są postrzegane przez człowieka jako niezgodne z jego możliwościami i potrzebami. Definicja, którą propaguje  amerykański Narodowy Instytut Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (NIOSH) również wskazuje, że stres w pracy jest powodowany rozbieżnością pomiędzy wymaganiami środowiska pracy a możliwościami i potrzebami pracownika .

Stres zawodowy można również zdefiniować jako stan psychiczny, który odzwierciedla szerszy proces interakcji między jednostką a jej środowiskiem pracy .

Wart uwagi jest model przeglądowy zaproponowany przez Coopera przedstawiony na poniższym rysunku

Clip_2

Rys.: Model Coopera dynamiki stresu w pracy

Koncentruje się on na naturze i elementach stresu związanego z pracą oraz na jego skutkach dla jednostki i organizacji.Stres w pracy bardzo często definiowany jest też jako chorobotwórcza fizyczna i emocjonalna reakcja organizmu na wymagania i warunki, które nie pokrywają się z możliwościami, zasobami lub potrzebami pracownika. Ta definicja lokuje przyczyny stresu nie tylko w chorym środowisku pracy lecz również w samym pracowniku.Kiedy przyczyny stresu lokowane są w środowisku pracy to można przyjąć następującą definicję: stres w pracy to warunki i wymagania w miejscu pracy, które uszkadzają funkcjonowanie społeczne, psychiczne i fizyczne pracownika. Przy takim ujęciu zwracamy uwagę na chore środowisko pracy.

W środowisku pracy można doświadczyć trzech rodzajów stresu :

  1. stresu krótkotrwałego – zjawisko typowe, charakterystyczne dla funkcjonowania w organizacji, wiąże on się z sytuacjami, które nie przekraczają możliwości adaptacyjnych. Mobilizuje do działania, motywuje do podjęcia aktywności, sprawia, iż bardziej skupiamy się na zadaniu ,
  2. stresu chronicznego – związanego z często powtarzającymi się trudnościami, stopniowo niszczy organizm i psychikę pracownika.  Jeśli trwa długo, prowadzi do depresji , wypalenia zawodowego a także utraty zdrowia,
  3. stresu traumatycznego – jest konsekwencją pewnych wyjątkowych sytuacji, które mogą się wiązać z zagrożeniem i urazami związanymi z wykonywaną pracą np.: traumą może być wypadek w pracy, w wyniku którego ktoś ponosi śmierć lub następuje uszkodzenie ciała.

Bibliografia:

  1. Łuczak, D. Żołnierczyk-Zreda, Praca a stres, „Bezpieczeństwo pracy” 2002,  Nr 10.
  2. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006 .
  3. K. Kmiecik-Baran, Stres w miejscu  pracy: epidemiologia, stresory, wskaźniki, pomiar i zapobieganie, [w:] Przedstawienie powiązań między przeciwdziałaniu stresowi związanemu z pracą, a korzyściami gospodarczymi i socjalnymi dla firm i pracowników – wymiana dobrych praktyk, Materiały z konferencji międzynarodowej Warszawa, 14.06.2007 r.,

  • -

Czynniki stresogenne występujące w pracy zawodowej

Jedną z podstawowych właściwości stresu jest olbrzymia różnorodność czynników, które mogą go wywoływać . Stresory, czyli czynniki wywołujące stres w miejscu pracy, to wydarzenia lub okoliczności, które powodują u pracownika poczucie, że stawiane mu wymagania przerastają możliwości poradzenia sobie w danej sytuacji.

Można wyróżnić kilka typów stresorów :

  • stresory będące częścią wykonywanej pracy – rożnego rodzaju napięcia związane z pracą, np. pracą zmianową, w której może wystąpić przemoc czy sytuacje wywołujące silną, negatywną reakcję emocjonalną,
  •  stresory powstające na skutek organizacji pracy. Mogą to być czynniki fizyczne (zbyt wysoka temperatura, nadmierny hałas, zimno itp.) oraz fizjologiczne, powodujące zakłócenie równowagi w organizmie (praca zmianowa, nieodpowiedni czas na odpoczynek itp.),
  • stresory wynikające z nadmiernych wymagań, np. nierealistycznie określanych terminów wykonania pracy,
  • stresory związane z czynnikami podmiotowymi, takimi jak stan zdrowia, relacje z innymi ludźmi, umiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach itp.

W modelu stresu Karaska, za szczególnie istotne stresory w środowisku pracy, uznano:

  •  wymagania,
  •  kontrola,
  •  wsparcie społeczne.

Karasek zaobserwował i zwrócił uwagę, że interakcja wysokich wymagań w stosunku do wykonywanego zadania i niskiego zakresu kontroli jest szczególnie niebezpieczna z punktu odczuwanego stresu.

W swojej koncepcji wyodrębnił cztery główne sytuacje :

Clip_4

Źródło:  H. Bałtorowski, Analiza potencjalnych czynników, wywołujących stres u pracowników, Materiały Prewencyjne Okręgowej Inspekcji Pracy w Gdańsku, strona internetowa: http://www.gdansk.oip.pl, odczyt: 12.04.2012 r.    

  1. wysokie wymagania i mały zakres kontroli: to sytuacja szczególnie stresogenna. Pracownik otrzymuje trudne lub pracochłonne zadania, jednocześnie nie ma możliwości swobodnego ich wykonania. Gdy możliwości wykonawcze pracownika zostają zablokowane i nie ma ona wpływu na sytuację, napięcie nie rozładowuje się w toku aktywnych działań i utrzymuje się. Prowadzi to do niepokoju, depresji i ryzyka choroby somatycznej.
  2. wysokie wymagania i duży zakres kontroli – jest to sytuacja kiedy przed pracownikiem zostały postawione trudne zadania, ale ma on możliwości takiego modelowania swego zachowania, by osiągnąć postawione cele. Taka sytuacja stwarza warunki rozwoju (oceny pracy są prawidłowe).
  3. niskie wymagania i mały zakres kontroli — sytuacja taka ani nie pobudza do działania, bo wymagania są niskie, ani nie daje możliwości działania (niska kontrola). Pojawia się więc pasywność zarówno w życiu zawodowym, jak i w sposobie spędzania czasu wolnego. Jednostka nie ma żadnych możliwości rozwoju (wyuczona bezradność, konformizm i minimalizm).
  4. niskie wymagania — duży zakres kontroli – sytuacja najbardziej relaksująca, wywołująca najmniejsze napięcie. Duży zakres kontroli pozwala optymalnie zareagować na każde pojawiające się — niewygórowane — wymaganie. Ryzyko złego samopoczucia psychicznego czy choroby somatycznej jest w tym wypadku najmniejsze.

Wg modelu Karaska maksymalny poziom stresu pojawia się gdy pracownikowi stawiane są wysokie wymagania przy niskim wsparciu społecznym i niskiej kontroli.
Na poniższym rysunku podano przykładowy model potencjalnych czynników mogących wywoływać stres u pracownika.
Czynniki mogące wywoływać stres u pracowników

Clip_3

Źródło:  H. Batarowski, Analiza potencjalnych czynników, wywołujących stres u pracowników, Materiały Prewencyjne Okręgowej Inspekcji Pracy w Gdańsku, strona internetowa: http://www.gdansk.oip.pl

Są to między innymi takie czynniki jak :

Przeciążenie ilościowe pracą:

  • znaczny wysiłek fizyczny,
  • zaskakiwanie zadaniami,
  • narzucone tempo pracy,
  • praca w pośpiechu,
  • nagłe i znaczne ilości pracy do wykonania,
  • konieczność pracy w nadgodzinach, zabieranie pracy do domu,
  • ciągłe zmiany w pracy,
  • ciągła dyspozycyjność.

Przeciążenie jakościowe pracą:

  • konieczność zachowania ciągłej czujności,
  • zadania trudne i skomplikowane umysłowo,
  • odpowiedzialność za innych ludzi,
  • odpowiedzialność materialna,
  • konieczność wyboru „mniejszego zła”, dylematy moralne w pracy,
  • podejmowanie decyzji związanych z dużymi konsekwencjami.

Niedociążenie jakościowe:

  • wykonywanie prostych, powtarzalnych, monotonnych czynności,
  • praca wysoce zautomatyzowana,
  • praca poniżej kompetencji pracownika.

Brak kontroli nad pracą :

  • mały udział w podejmowaniu decyzji,
  • brak możliwości wyrażania swojej opinii,
  • nadmierne ograniczanie aktywności.

Brak wsparcia :

  • poczucie osamotnienia,
  • brak współodpowiedzialności,
  • nie informowanie o zmianach w firmie,
  • utrudniony kontakt z przełożonym,
  • brak środków i urządzeń potrzebnych do pracy.

Konflikt roli :

  • konflikt roli z osobowością,
  • konflikt między różnymi rolami,
  • przeciążenie roli,
  • praca poniżej aspiracji pracownika,
  • sprzeczne oczekiwania ze strony innych osób,
  • nieadekwatna do roli odpowiedzialność za ludzi lub rzeczy .

Niejasność roli:

  • konflikt sprzecznych poleceń,
  • wieloznaczność roli.

Fizyczne warunki pracy:

  • hałas,
  • czynniki klimatyczne (temperatura, wilgotność powietrza, ciśnienie atmosferyczne, siła wiatru),
  • oświetlenie,
  • promieniowanie: jonizujące, mikrofalowe,
  • wibracje,
  • kontakt z substancjami toksycznymi,
  • praca na wysokości.

Ponadto należy wymienić takie czynniki stresogenne jak:

  • Stresory związane z rozwojem zawodowym – niezadowolenie z dotychczasowego przebiegu kariery, brak możliwości dalszego rozwoju zawodowego, brak poczucia stałości pracy, wszystko to może być dla pracownika istotnym źródłem stresu w pracy.  Związane to jest zwłaszcza z tzw. kryzysem środka kariery występującym ok. 40 roku życia, który sprzyja do krytycznej oceny dotychczasowych osiągnięć .
  • Relacje z bezpośrednim przełożonym i stosunki interpersonalne – z pozostałymi współpracownikami – w firmach, w których przełożony nie dba o pracowników i nie okazuje im zrozumienia, powstają różnego rodzaju napięcia. Szczególnie stresująca jest niekonstruktywna krytyka, faworyzowanie wybranych i nadużywanie władzy. W wielu miejscach pracy dochodzi do tzw. „intryg biurowych”. Na porządku dziennym jest nieufność i ostra rywalizacja między współpracownikami. Często pojawiają się konflikty między silnymi osobowościami. Wszystko to stwarza atmosferę wrogości i ciągłego napięcia .
  • Degradacja zawodowa – jest z całą pewnością bardzo stresująca. Trzeba tu też zauważyć, że i awans czasem nie sprawia radości, szczególnie jak się go wcale nie pragnie i nie potrafi się wziąć  na siebie większych obowiązków .
  • Niskie wynagrodzenie – kłopoty finansowe przyczyniają się do wzrostu napięć szczególnie, jeżeli zadowolenie z pracy nie równoważy niskiej płacy .
  • Przemoc w pracy – istnieje coraz obszerniejsza literatura na temat przemocy w miejscu pracy, oraz związanego z tym zagadnienia stresu pourazowego. Mimo problemów z jednolitym definiowaniem tego zjawiska w różnych krajach Unii Europejskiej waga problemu przemocy ciągle wzrasta: trzy miliony pracowników zgłasza fakt molestowania seksualnego, sześć milionów – przypadki przemocy fizycznej w miejscu pracy, a dwanaście milionów – przypadki zastraszania i przemocy psychicznej .
  • Relacje z klientami – ludzie, których praca polega na bliskich kontaktach, spotkaniach z dużą liczbą osób uskarżają się na wysoki poziom stresu .
  • Podróże i dojazd do pracy – częste podróże służbowe są niemałym źródłem stresu. Gdy spędza się dużo czasu poza domem, życie rodzinne ulega poważnym zaburzeniom. Stanie w korkach ulicznych i perspektywa spóźnienia się do pracy powoduje duży poziom stresu już w momencie  przystępowania do wykonywania obowiązków służbowych .

Na stres w pracy mają również wpływ czynniki pozaorganizacyjne, takie jak  :

  • kryzysy życiowe,
  • konflikt na styku praca-dom,
  • problemy finansowe,
  • sytuacja ekonomiczna kraju,
  • rasizm i nietolerancja religijna,
  • wysoka konkurencyjność na rynku, na którym działa firma,
  • niestabilna sytuacja na rynku pracy – trudności ze znalezieniem innego zatrudnienia.

 

Bibliografia:

  1. W. Łosiak, Psychologia stresu , Wydawnictwa akademickie i profesjonalne, Warszawa 2008.
  2. K. Kmiecik-Baran, Stres w miejscu  pracy: epidemiologia, stresory, wskaźniki, pomiar i zapobieganie, [w:] Przedstawienie powiązań między przeciwdziałaniu stresowi związanemu z pracą, a korzyściami gospodarczymi i socjalnymi dla firm i pracowników – wymiana dobrych praktyk, Materiały z konferencji międzynarodowej Warszawa, 14.06.2007 r., Wydawnictwo Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”.
  3. H. Batarowski, Analiza potencjalnych czynników, wywołujących stres u pracowników, Materiały Prewencyjne Okręgowej Inspekcji Pracy w Gdańsku, strona internetowa: http://www.gdansk.oip.pl/
  4. N. Ogińska-Bulik Z. Juczyński, Osobowość, stres a zdrowie, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2008.
  5. M. Kamińska, B. Siewierski, A. Skwara, A. Szóstak, Panowanie nad stresem, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2005.
  6. E. Beck, A. Orlińska-Gondor, Stres jako kategoria jednostkowa i organizacyjna,[w:]Nowe tendencje i wyzwania w zarządzaniu personelem red. L. Zbiegień –Maciąg, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2006.
  7. S. Kozak, Patologie w środowisku pracy. Zapobieganie i leczenie, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2009.
  8. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006

  • -

Radzenie sobie ze stresem zawodowym

art8Radzenie sobie jest ważnym elementem całego procesu stresowego. Jednak mimo wielu lat badań jest ono najsłabiej zrozumiane. Teza ta jest szeroko prezentowana w literaturze. Według Lazarusa radzenie sobie ze stresem ma trzy główne cechy.

Po pierwsze, jest to proces: jest to coś co dana osoba naprawdę myśli i robi w stresującej sytuacji. Po drugie, jest uzależnione od sytuacji: na proces radzenia sobie ze stresem wpływa konkretna sytuacja lub ocena, która inicjuje stres, oraz środki, jakich można użyć, aby poradzić sobie z sytuacją. Wreszcie radzenie sobie ze stresem jako proces jest i powinno być definiowane jako niezależne od wyniku, tzn. niezależnie od tego, czy zakończyło się sukcesem, czy nie .

W najnowszym podejściu do radzenia sobie ze stresem zwraca się uwagę na społeczny aspekt tego procesu, odróżniając go od aspektu indywidualistycznego, prezentowanego przez Lazarusa. Radzenie sobie z problemem może mieć charakter zbiorowy i być podejmowane przez pary, grupy czy całe społeczności .

Wszystkie organizacje, którym zależy na zapewnieniu swoim pracownikom jak najlepszej kondycji fizycznej i psychospołecznej powinny posiadać odpowiednie procedury, służące zachowaniu zdrowia i bezpieczeństwa pracy, a wśród nich również procedury, dotyczące zarządzania stresem zawodowym. Zarówno z punktu widzenia zdrowia i samopoczucia pracowników jaki i efektywności organizacji, która jest w dużej mierze od nich uzależniona, wskazane byłoby takie zarządzanie stresem zawodowym, aby miało ono charakter prewencyjny. Powinno przede wszystkim polegać na zapobieganiu pojawienia się stresorów, a nie na radzeniu sobie z już zaistniałym stresem, bądź łagodzeniu jego negatywnych konsekwencji. Taki rodzaj działań jest nazywany „prewencją pierwszego stopnia” . Jej przykładem jest podjęcie działań, eliminujących potencjalne stresory, takich jak.: ustanowieniu elastycznego czasu pracy, restrukturyzacji środowiska pracy, zapewnieniu partycypacji pracowników w zarządzaniu organizacją, przejrzyste definiowanie ról i wymagań zawodowych, dostarczanie informacji zwrotnych i wielu innych działań uzależnionych od specyfiki organizacji. Prewencja drugiego stopnia koncentruje się na modyfikacji reakcji jednostki na pojawiające się sytuacje stresowe. Prewencja trzeciego stopnia natomiast, ma za zadanie obniżyć poziom negatywnych skutków stresu (zarówno na poziomie indywidualnym jak i organizacyjnym), pojawiających się w wyniku nieskutecznych działań na etapie pierwszym i drugim .

Armstrong twierdzi , iż można sobie radzić ze stresem zawodowym poprzez:

  • odpowiednie projektowanie stanowiska pracy – definiowanie ról, ograniczanie   zagrożenia konfliktami, dawanie ludziom większej autonomii, aby mogli sobie lepiej radzić ze swoimi zadaniami;
  • wyznaczanie rozsądnych celów i standardów efektywności – cele powinny być realne i możliwe do osiągnięcia;
  • trafne umiejscowienie w organizacji – przydzielanie pracownikom stanowisk zgodnych z ich kompetencjami;
  • rozwój kariery – planowanie kariery i awansowanie pracowników zgodnie z ich kompetencjami, dbanie o to, aby ich doceniać, ale nie przeceniać;
  • wdrażanie procesów zarządzania przez efekty – umożliwia to dialog między menedżerami i pracownikami na temat problemów i ambicji pracowników;
  • doradztwo – umożliwienie pracownikom porozmawiania o swoich problemach z kompetentną osobą z działu HR lub wspieranie pracowników poprzez programy pomocy pracowniczej;
  • szkolenia kadry kierowniczej – w zakresie przeglądu efektów i technik doradztwa oraz sposobu, w jaki menedżerowie mogą zmniejszyć swój własny stres, a także stres osób, którymi kierują;
  • wprowadzenie polityki równowagi między pracą a życiem osobistym – powinny być uwzględniane naciski, jakim poddawani są pracownicy w związku z obowiązkami wynikającymi z roli rodziców, partnerów czy opiekunów. Powinno się to wiązać z takimi udogodnieniami jak specjalne urlopy czy ruchomy czas pracy.

Józef Penc do istotnych działań, eliminujących przyczyny stresu zalicza również :

  • zapewnienie właściwego przepływu informacji w przedsiębiorstwie – szczególnie ważny jest przepływ informacji z góry w dół, zwłaszcza o zamierzonych zmianach i reorganizacji firmy;
  • doskonalenie warunków materialnego środowiska pracy – pod względem zmniejszenia ich uciążliwości dla zdrowia i poprawy bezpieczeństwa oraz higieny pracy. Powinno to polegać na projektowaniu stanowisk pracy zgodnie z wymogami ergonomii, eliminowaniu zagrożeń fizycznych (hałas, nieodpowiednie oświetlenie, dyskomfort termiczny, zanieczyszczenia powietrza itd.), a także właściwy sposób estymacji ryzyka zawodowego, uwzględniający zagrożenia psychospołeczne.

Państwowa Inspekcja Pracy zwraca uwagę na odpowiedni dobór zawodowy, jako działanie prewencyjne przeciw stresowi zawodowemu . Polega on na zatrudnianiu pracowników o predyspozycjach, wiedzy i umiejętnościach adekwatnych do wymagań pracy albo na ustalaniu potencjału pracowników i zatrudnianiu osób nieposiadających odpowiedniego przygotowania, ale chętnych do podnoszenia swoich kwalifikacji. Dobór taki może polegać na wprowadzaniu okresu adaptacji do pracy, wzajemnym poznawaniu się pracownika i pracodawcy, oraz odpowiednich szkoleniach pracowników przed dopuszczeniem do pracy.

Zwalczanie stresu pracowniczego jest niewątpliwie ważnym zadanie każdego menedżera i pracownicy mają prawo oczekiwać od niego odpowiednich działań eliminujących ich zagrożenia i odczucia dyskomfortu. Stresowi podlegają również osoby kierujące pracownikami, toteż muszą potrafić radzić sobie z własnym stresem i nie tworzyć sytuacji stresowych powodowanych negatywnymi cechami swej osobowości lub niewłaściwym postępowaniem z podwładnymi .

Nie każda organizacja zauważa konieczność eliminacji czynników stresowych, dlatego warto nauczyć się radzić sobie indywidualnie z negatywnymi skutkami stresu. Najczęściej wymienia się trzy skuteczne strategie radzenia sobie ze stresem. Są to :

  1. Strategia zachowania zdrowia (fizycznego i psychicznego) – zwiększenie aktywności ruchowej (ruch na świeżym powietrzu), ćwiczenia fizyczne (gimnastyka, pływanie, jogging), techniki relaksacyjne, uprawianie turystyki, zdrowe odżywianie się, wysypianie się i prowadzenie unormowanego trybu życia;
  2. Strategia zachowania dystansu emocjonalnego – nabywanie umiejętności realnej oceny sytuacji stresowej oraz adekwatnego reagowania na stres i opanowywania go. Ważną rolę odgrywa tu eliminacja irracjonalnego pesymizmu oraz dokładna analiza sytuacji i potraktowanie jej jako możliwości zmiany działania. Pomocne przy tym są dobre relacje z innymi osobami, rozwijanie swoich zainteresowań pozazawodowych czy kultywowanie praktyk religijnych;
  3. Strategia wsparcia społecznego – zakłada korzystanie z pomocy innych osób (członków rodziny, przyjaciół, współpracowników, przełożonych) Wsparcie społeczne jest bardzo ważne, ponieważ pomaga zaspokoić takie podstawowe potrzeby ludzkie jak: poczucie bezpieczeństwa, przynależność czy oparcie emocjonalne.

Bardzo pomocne w walce ze stresem związanym z pracą jest również :

  • dobre gospodarowanie czasem – sporządzanie planu dnia, spisu rzeczy, które są do załatwienia z podziałem na te bardzo pilne i te, które mogą zaczekać. Warto wziąć udział w szkoleniu z zarządzania czasem pracy, lub zapoznanie się z literaturą dotyczącą tego zagadnienia;
  • stawianie sobie realistycznych celów – należy ustalić co chcemy osiągnąć i w jakim czasie, ale nie bądźmy dla siebie zbyt wymagający;
  • nie dążenie do perfekcjonizmu – należy pamiętać, że każdy popełnia błędy i my też mamy do tego prawo. Należy być dla siebie tolerancyjnym;
  • brak troski o rzeczy, na które nie mamy wpływu – nie przejmujmy się tym, czego nie możemy zmienić. Pozwólmy by życie toczyło się samo i koncentrujmy się tylko na tym nad czym mamy władzę;
  • rozwijanie w sobie poczucia humoru – pozwala to szybko rozładować atmosferę napięcia. Stare przysłowie mówi: „śmiech to zdrowie”.

Niezwykle istotne jest także pozytywny stosunek do otaczającego świata oraz posiadanie własnej hierarchii wartości. Postępowanie zgodnie z nią może skutecznie zapobiegać negatywnym skutkom stresu!

 

Bibliografia:

  1. N. Ogińska-Bulik, Stres zawodowy w zawodach usług społecznych. Źródła-Konsekwencje-Zapobieganie. Wydawnictwo Difin, Warszawa 2006.
  2. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006.
  3.  Sres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2006.
  4. D. Żołnierczyk, Dlaczego indywidualne, a nie organizacyjne strategie radzenia sobie ze stresem w pracy? „Bezpieczeństwo Pracy” 2000, Nr 2.
  5. R. Cieślak, Jak zarządzać stresem w pracy?, „Bezpieczeństwo Pracy” 2002, Nr 2.
  6. Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, Wydawnictwo Volters Kluwer Polska, Kraków 2007.
  7. J. Penc, Kreowanie zachowań w organizacji. Konflikty i stresy pracownicze. Zmiany i rozwój organizacji, Agencja Wydawnicza Placet, Warszawa 2001.
  8. M. Gólcz, Stres w pracy. Poradnik dla pracodawcy, Wydawnictwo Głównego Inspektoratu PIP, Warszawa 2009.
  9. E. Beck, A. Orlińska-Gondor, Stres jako kategoria jednostkowa i organizacyjna,[w:]Nowe tendencje i wyzwania w zarządzaniu personelem red. L. Zbiegień –Maciąg, Wolters Kluwer Polska, Kraków 2006.
  10. S. Kozak, Patologie w środowisku pracy. Zapobieganie i leczenie, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2009.

  • -

Stres jako istotny czynnik ryzyka zawodowego

Od prawie piętnastu lat polscy pracodawcy mają obowiązek oceniać ryzyko zawodowe i informować pracowników o wynikach tej oceny. Estymacja ryzyka ma być oceną kompleksową, obejmującą wszystkie elementy ryzyka związanego z pracą na danym stanowisku. W praktyce okazuje się jednak, że choć w kartach oceny ryzyka zawodowego sygnalizuje się istnienie zagrożeń psychospołecznych w postaci zdarzeń stresowych, to jednak prawidłowa ocena ryzyka wynikającego z tych zagrożeń przysparza bardzo wielu osobom, dokonującym tej oceny, znacznych trudności. Może to stanowić przyczynę niedoszacowania tego czynnika ryzyka zawodowego.

Tymczasem stres jest jednym z najpowszechniejszych zagrożeń w dzisiejszym środowisku pracy. Jak informuje Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, stres związany z pracą zawodową to obecnie drugi po bólach pleców najważniejszy problem zdrowotny pracowników w krajach Unii Europejskiej. Dotyka on blisko 30% ogółu zatrudnionych. Szacuje się, że koszt stresu zawodowego w skali regionu wynosi co najmniej 20 mld euro rocznie. ONZ określiło stres zawodowy mianem „światowej epidemii XX wieku”. Obecna wiedza naukowa dotycząca skutków zdrowotnych stresu wskazuje, że jest on nie tylko zagrożeniem powszechnym, ale bywa nawet zagrożeniem śmiertelnym. Przejawem chronicznego stresu jest syndrom wypalenia zawodowego, uznawany za jeden z ważniejszych czynników destrukcyjnie wpływających na funkcjonowanie pracowników, a w konsekwencji na kondycję przedsiębiorstw.

Biorąc to wszystko pod uwagę należy stwierdzić, że rzetelna ocena źródeł przeciążenia psychofizycznego w pracy jest konieczna, aby można było mówić o właściwie sporządzonej, kompleksowej ocenie ryzyka zawodowego.

 

Bibliografia:

  1. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, Luksemburg 2006
  2. A. Łuczak, D. Żołnierczyk-Zreda, Praca a stres, „Bezpieczeństwo pracy” 2002, Nr 10
  3. T. Cox, A. Griffiths, E. Rial-Gonzalez, Badania nad stresem związanym z pracą, Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia  Pracy, Luksemburg 2006
  4. K. Kmiecik-Baran, Stres w miejscu pracy: epidemiologia, stresory, wskaźniki, pomiar i zapobieganie, [w:] Przedstawienie powiązań między przeciwdziałaniu stresowi związanemu z pracą, a korzyściami gospodarczymi i socjalnymi dla firm i pracowników – wymiana dobrych praktyk, Materiały z konferencji międzynarodowej Warszawa, 14.06.2007 r., Wydawnictwo Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”

Zapraszamy na FB

Kategorie

październik 2021
P W Ś C P S N
« wrz    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031